علوم پایه و پژوهش
برگردفیزیک
مطالعه پدیده‌های طبیعی با استفاده از مدل، ریاضی و آزمایش.
تصور رایج و واقعیت
برداشت‌های رایج و نکته‌های قابل‌بررسی
«فیزیک بخونی، بیکار می‌مونی.»
با کارشناسی تنها و بدون مهارت، بله سخته. ولی فیزیک‌خوان‌هایی که برنامه‌نویسی و داده یاد گرفتن، یکی از موفق‌ترین گروه‌ها در بازار داده و مالی و نرم‌افزارن — چون مدل‌سازی بلدن.
«فیزیک یعنی نظریهٔ نسبیت و کوانتوم.»
بخش زیادی از فیزیک کاربردیه: اپتیک، مواد، هسته‌ای، ژئوفیزیک، پزشکی. و روزمرهٔ فیزیک‌دان: ریاضی، شبیه‌سازی، آزمایش.
درس‌ها
چی می‌خونی
چهار سال. فیزیک پایه، مکانیک تحلیلی، الکترومغناطیس، کوانتوم، ترمودینامیک آماری، ریاضی فیزیک، آزمایشگاه. ریاضی سنگین‌ترین بخشه.
درس‌های تخصصی که این رشته رو می‌سازن
واحد یعنی چه
درس‌های دانشگاه با «واحد» شمرده می‌شوند. هر واحد نظری ۱۶ ساعت کلاس در یک ترم است، هر واحد عملی یا آزمایشگاهی ۳۲ ساعت و هر واحد کارآموزی ۱۲۰ ساعت. یک دورهٔ کارشناسی معمولاً بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ واحد است و در چهار دسته پخش می‌شود:
- عمومی
- معارف، ادبیات فارسی، زبان، تربیت بدنی. در همهٔ رشته‌ها یکی است و سقفش ۲۲ واحد است.
- اطلاعات تحصیلی
- پایهٔ علمی رشته — ریاضی و فیزیک برای مهندسی، آناتومی و بیوشیمی برای پزشکی.
- اصلی
- ستون فقرات رشته، مشترک با رشته‌های نزدیک به آن.
- تخصصی
- درس‌هایی که فقط در همین رشته می‌خوانی — همان فهرست بالا. این بخش است که تصویر واقعی رشته را می‌سازد؛ بقیه کم‌وبیش در رشته‌های همسایه هم هست.
تعداد دقیق واحدهای هر رشته را شورای عالی برنامه‌ریزی وزارت علوم تصویب و منتشر می‌کند و برای هر رشته فرق دارد — اربیت‌آپ عددش را حدس نمی‌زند. سرفصل رسمی هر رشته در prog.msrt.ir هست.
چالش‌های تحصیل و کار
الکترومغناطیس و کوانتوم — انتزاعی و ریاضی. و خلأ شغلی: هیچ‌کس در دانشگاه بهت نمی‌گه با این مدرک چی کار کنی، پس باید خودت مسیر بسازی.
مهارت‌ها
چه مهارتی لازم داری
در کنار درس‌های دانشگاه، این مهارت‌ها رو هم برای مسیر کاری موردنظرت بررسی کن.
- ریاضی و مدل‌سازی
- برنامه‌نویسی (پایتون، متلب، C++)
- تحلیل داده و آمار
- شبیه‌سازی عددی
- انگلیسی علمی
پیشنهادهایی برای یادگیری در طول تحصیل
سال ۱ تا ۲
پایتون رو جدی بخون. فیزیک‌دان بدون برنامه‌نویسی، امروز نه در پژوهش جا داره نه در بازار.
سال ۲ تا ۳
با یک استاد کار پژوهشی بگیر. برای ارشد خارج، مقاله و توصیه‌نامه از سال دوم ساخته می‌شه.
سال ۳ تا ۴
تصمیم: مسیر آکادمیک (ارشد و دکتری، ترجیحاً خارج با فاند) یا چرخش به داده و نرم‌افزار و مالی. هر دو معتبرن، ولی باید انتخاب کنی.
کارها
چه مسیرهای کاری‌ای وجود داره؟
پژوهشگر / دانشجوی تحصیلات تکمیلی
۱۵–۶۰مسیر آکادمیک
کجا: دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها (داخل یا خارج)
تحلیل‌گر داده / برنامه‌نویس
۳۰–۱۵۰چرخش رایج و موفق
کجا: استارتاپ‌ها، بانک‌ها، شرکت‌های داده
کارشناس فیزیک کاربردی
۲۰–۶۰اپتیک، مواد، پزشکی، انرژی
کجا: صنایع تخصصی، شرکت‌های تجهیزات
دبیر فیزیک
۱۸–۸۰تدریس مدرسه و آموزشگاه
کجا: مدارس، آموزشگاه‌ها، آنلاین
ارقام ماهانه به میلیون تومان، تخمینی و بر مبنای تهران — از شروع کار تا حدود پنج سال بعد.
اسم‌هایی که احتمالاً می‌شناسی
نمونه‌هایی از جاهایی که فارغ‌التحصیل‌های این حوزه در ایران کار می‌کنند:
- — دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها
- — پارک‌های علم و فناوری
- — آزمایشگاه‌های صنعتی و کنترل کیفیت
- — شرکت‌های دانش‌بنیان
این‌ها مثال‌اند برای اینکه بدانی حرف از چه جور جایی است — نه فهرست کامل، نه رتبه‌بندی، و نه قولی که آنجا استخدام می‌شوی.
واقعیت روزمره
نمونه‌ای از یک روز کاری
در پژوهش: خوندن مقاله، محاسبه، کدنویسی شبیه‌سازی، آزمایش، نوشتن. ساکت، طولانی، با نتیجه‌ای که ممکنه ماه‌ها بعد بیاد. در داده: تحلیل و مدل و گزارش.
فضای کار
آزمایشگاه یا دفتر دانشگاه، با گروه پژوهشی کوچک و استاد راهنما. فضا فکری، آروم، غیررسمی. اگه به بازار داده بری: دفتر شرکت یا ریموت.
سال‌های اول
شروع مسیر کاری
دوراهی. کسانی که ارشد می‌رن: درآمد کم و مسیر طولانی ولی روشن. کسانی که به بازار می‌رن: باید مهارت برنامه‌نویسی داشته باشن، وگرنه دورهٔ بیکاری طولانی.
مسیر رشد
چند مسیر ممکن برای رشد
سال ۰
دانشجوی ارشد، یا تحلیل‌گر داده جونیور، یا دبیر.
سال ۵
دانشجوی دکتری (اغلب خارج با فاند)، یا مهندس داده/ML با درآمد خوب.
سال ۱۰
پژوهشگر پسادکتری یا هیئت علمی، یا دانشمند داده ارشد در صنعت.
به تو می‌خوره؟
ترجیح‌ها و چالش‌های قابل‌بررسی
چه ترجیح‌هایی رو بررسی کنی؟
- — کسی که برای فهمیدن می‌خونه نه برای مدرک
- — کسی که ریاضی براش لذته
- — کسی که ادامهٔ تحصیل و احتمالاً مهاجرت جزو برنامه‌شه
چه چالش‌هایی رو بررسی کنی؟
- — کسی که با کارشناسی می‌خواد وارد بازار بشه بدون مهارت جانبی
- — کسی که نتیجهٔ سریع و ملموس می‌خواد
- — کسی که فکر می‌کرد فیزیک مثل دبیرستان جذابه
بعدش چی
ادامهٔ تحصیل و مهاجرت
راه ادامهٔ تحصیل در اروپا برای این حوزه بازتر است. در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵، حدود ۱٬۴۳۵ پوزیشن دکتریِ فاندشده در این حوزه باز بود.
و نسبت به شلوغیِ این گروه در ایران هم بازتر است: سهم علوم پایه از پوزیشن‌های اروپا چند برابرِ سهمش از دانشجویان ایران است.
یعنی این حوزه جا دارد — نه اینکه تو حتماً پذیرش می‌گیری. شمارش از پرتال یوراکسس کمیسیون اروپاست و رشته‌ها را با هم مقایسه می‌کند؛ سهم دانشجویان ایران از آمار سال تحصیلی ۱۳۹۹–۱۴۰۰ است.
ارشد و دکتری تقریباً ضروری برای مسیر علمی. فیزیک یکی از بهترین رشته‌ها برای پذیرش با فاند در آمریکا و اروپاست — دانشگاه‌های خوب ایران اعتبار جهانی دارن.
ریسک‌ها
نکته‌هایی برای بررسی پیش از انتخاب
بازار کار مستقیم ضعیف با کارشناسی. فیزیک رشتهٔ عالی برای مسیر پژوهش یا برای کسیه که مهارت داده اضافه می‌کنه؛ برای کسی که فقط درس می‌خونه و برنامه‌ای نداره، پرریسک‌ترین انتخاب این جدوله.
از خودت بپرس
قبل از پر کردن فرم، اینا رو از خودت بپرس
۱. می‌خوای بفهمی یا می‌خوای بسازی؟ (اولی فیزیک، دومی مهندسی)
۲. ادامهٔ تحصیل تا دکتری جزو برنامه‌ته؟ اگه نه، فکر کن.
۳. حاضری کنار فیزیک، برنامه‌نویسی جدی یاد بگیری؟
راه دوم
اگه این نشد، یا مطمئن نیستی
هم‌خانواده‌ها
بقیهٔ رشته‌های علوم پایه و پژوهش
این صفحه برای آشنایی اولیه با رشته و مسیرهای کاری آن تهیه شده. تجربه افراد و شرایط کار متفاوت است؛ برای تصمیم‌گیری، منابع و اطلاعات به‌روز رو هم بررسی کن.