ادبیات و علوم انسانی
برگردعلوم اجتماعی
مطالعه جامعه، روابط اجتماعی و روش‌های پژوهش درباره آن‌ها.
تصور رایج و واقعیت
برداشت‌های رایج و نکته‌های قابل‌بررسی
«جامعه‌شناسی یعنی نظریه‌بافی.»
نصف این رشته روش تحقیق و آماره: نمونه‌گیری، پرسش‌نامه، تحلیل داده با SPSS. همون مهارتی که پژوهش بازار و شرکت‌های داده می‌خرن.
«بازار کارش فقط دانشگاه و NGOست.»
پژوهش بازار، تحقیقات کاربر (UX Research)، افکارسنجی، و ارزیابی برنامه‌های اجتماعی، بازارهای واقعی و رو به رشدن — و اکثر فارغ‌التحصیلان از وجودشون بی‌خبرن.
«برای این رشته ریاضی لازم نیست.»
آمار جزو درس‌های اصلیه و کسی که ازش فرار کنه، نصف فرصت‌های شغلی رشته را از دست می‌ده.
درس‌ها
چی می‌خونی
چهار سال. نظریه‌های جامعه‌شناسی، روش تحقیق کمی و کیفی، آمار اجتماعی، مردم‌شناسی، جمعیت‌شناسی، و جامعه‌شناسی‌های تخصصی (شهری، خانواده، انحرافات).
درس‌های تخصصی که این رشته رو می‌سازن
واحد یعنی چه
درس‌های دانشگاه با «واحد» شمرده می‌شوند. هر واحد نظری ۱۶ ساعت کلاس در یک ترم است، هر واحد عملی یا آزمایشگاهی ۳۲ ساعت و هر واحد کارآموزی ۱۲۰ ساعت. یک دورهٔ کارشناسی معمولاً بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ واحد است و در چهار دسته پخش می‌شود:
- عمومی
- معارف، ادبیات فارسی، زبان، تربیت بدنی. در همهٔ رشته‌ها یکی است و سقفش ۲۲ واحد است.
- اطلاعات تحصیلی
- پایهٔ علمی رشته — ریاضی و فیزیک برای مهندسی، آناتومی و بیوشیمی برای پزشکی.
- اصلی
- ستون فقرات رشته، مشترک با رشته‌های نزدیک به آن.
- تخصصی
- درس‌هایی که فقط در همین رشته می‌خوانی — همان فهرست بالا. این بخش است که تصویر واقعی رشته را می‌سازد؛ بقیه کم‌وبیش در رشته‌های همسایه هم هست.
تعداد دقیق واحدهای هر رشته را شورای عالی برنامه‌ریزی وزارت علوم تصویب و منتشر می‌کند و برای هر رشته فرق دارد — اربیت‌آپ عددش را حدس نمی‌زند. سرفصل رسمی هر رشته در prog.msrt.ir هست.
چالش‌های تحصیل و کار
آمار — برای بچه‌های انسانی که از ریاضی فرار کرده بودن، شوک جدیه. و نظریه‌های کلاسیک که متونشون سنگین و انتزاعی‌ان.
مهارت‌ها
چه مهارتی لازم داری
در کنار درس‌های دانشگاه، این مهارت‌ها رو هم برای مسیر کاری موردنظرت بررسی کن.
- روش تحقیق (کمی و کیفی) به‌صورت عملی
- تحلیل داده: SPSS، اکسل، ترجیحاً پایتون یا R
- مصاحبهٔ عمیق و مشاهدهٔ میدانی
- گزارش‌نویسی برای مخاطب غیرآکادمیک
- آشنایی با پژوهش بازار و تحقیقات کاربر
پیشنهادهایی برای یادگیری در طول تحصیل
سال ۱ تا ۲
آمار رو جدی بگیر. تفاوت فارغ‌التحصیل شاغل و بیکار این رشته، همین‌جاست.
سال ۲ تا ۳
یه پژوهش میدانی واقعی انجام بده، حتی کوچیک. تجربهٔ عملی مصاحبه و نمونه‌گیری، همونیه که کارفرما می‌خواد.
سال ۳ تا ۴
سراغ پژوهش بازار یا تحقیقات کاربر برو. این دو تا، پردرآمدترین کاربردهای همین مهارتن.
کارها
چه مسیرهای کاری‌ای وجود داره؟
پژوهشگر بازار
۲۰–۶۵شناخت مشتری و بازار برای شرکت‌ها
کجا: شرکت‌های پژوهش بازار، برندها
پژوهشگر تجربهٔ کاربر (UX Researcher)
۲۵–۹۰شناخت رفتار کاربر محصولات دیجیتال
کجا: استارتاپ‌ها، شرکت‌های فناوری
کارشناس پژوهش اجتماعی
۱۵–۴۰مطالعات و ارزیابی برنامه‌های اجتماعی
کجا: شهرداری‌ها، سازمان‌های دولتی، NGOها
تحلیل‌گر افکار عمومی
۱۸–۵۰نظرسنجی و تحلیل روند اجتماعی
کجا: مؤسسات نظرسنجی، رسانه‌ها، اتاق‌های فکر
کارشناس مسئولیت اجتماعی شرکتی
۲۰–۵۵طراحی و ارزیابی برنامه‌های اجتماعی برند
کجا: شرکت‌های بزرگ، هلدینگ‌ها
ارقام ماهانه به میلیون تومان، تخمینی و بر مبنای تهران — از شروع کار تا حدود پنج سال بعد.
اسم‌هایی که احتمالاً می‌شناسی
نمونه‌هایی از جاهایی که فارغ‌التحصیل‌های این حوزه در ایران کار می‌کنند:
- — آموزش و پرورش
- — نشر و ویرایش
- — پژوهشگاه‌های علوم انسانی
- — واحد محتوای سازمان‌ها
این‌ها مثال‌اند برای اینکه بدانی حرف از چه جور جایی است — نه فهرست کامل، نه رتبه‌بندی، و نه قولی که آنجا استخدام می‌شوی.
واقعیت روزمره
نمونه‌ای از یک روز کاری
طراحی پرسش‌نامه، کار میدانی و مصاحبه، ورود و تحلیل داده، نوشتن گزارش، ارائه. ترکیبی از بیرون و پشت میز — یکی از متنوع‌ترین روزهای کاری در علوم انسانی.
فضای کار
دفتر شرکت پژوهشی یا سازمان، به‌علاوهٔ کار میدانی. در تحقیقات کاربر: دفتر استارتاپ و جلسه با تیم محصول. ساعت اداری، با دوره‌های فشرده نزدیک تحویل پروژه.
سال‌های اول
شروع مسیر کاری
بستگی مستقیم به آمار و روش داره. کسی که این دو رو بلده، در پژوهش بازار سریع کار پیدا می‌کنه. کسی که فقط نظریه خونده، مسیر سختی داره.
مسیر رشد
چند مسیر ممکن برای رشد
سال ۰
پژوهشیار، پرسشگر میدانی، یا کارشناس تازه‌کار.
سال ۵
پژوهشگر ارشد بازار یا کاربر، کارشناس مسئول پروژه.
سال ۱۰
مدیر پژوهش، مشاور، یا مؤسسهٔ پژوهشی خودت.
به تو می‌خوره؟
ترجیح‌ها و چالش‌های قابل‌بررسی
چه ترجیح‌هایی رو بررسی کنی؟
- — کسی که کنجکاو رفتار آدم‌هاست
- — کسی که با آمار قهر نمی‌کنه
- — کسی که هم می‌تونه مصاحبه کنه هم گزارش بنویسه
چه چالش‌هایی رو بررسی کنی؟
- — کسی که از ریاضی و داده فراری‌ست
- — کسی که کار میدانی و حرف زدن با غریبه اذیتش می‌کنه
- — کسی که فقط نظریه دوست داره
بعدش چی
ادامهٔ تحصیل و مهاجرت
ارشد در گرایش‌های کاربردی (پژوهش اجتماعی، جمعیت‌شناسی، مطالعات فرهنگی). برای بازار، دورهٔ تحلیل داده و UX Research بازگشت خیلی سریع‌تری دارن. پذیرش تحصیلی خارج برای جامعه‌شناسی نسبتاً خوبه.
ریسک‌ها
نکته‌هایی برای بررسی پیش از انتخاب
دو مسیر کاملاً متفاوت از یک رشته درمی‌آد: فارغ‌التحصیل نظریه‌خوان با بازار کار بسیار محدود، و فارغ‌التحصیل روش‌دان با بازار خوب و رو به رشد. انتخاب بین این دو، در سال دوم و با درس آمار انجام می‌شه.
از خودت بپرس
قبل از پر کردن فرم، اینا رو از خودت بپرس
۱. با آمار مشکلی نداری؟ چون نصف ارزش این رشته اونجاست.
۲. می‌تونی با یه غریبه بشینی و نیم ساعت ازش سؤال بپرسی؟
۳. می‌دونستی پژوهش بازار و UX هم مقصد این رشته‌ان؟ اگه نه، خوب نگاهشون کن.
راه دوم
اگه این نشد، یا مطمئن نیستی
هم‌خانواده‌ها
بقیهٔ رشته‌های ادبیات و علوم انسانی
این صفحه برای آشنایی اولیه با رشته و مسیرهای کاری آن تهیه شده. تجربه افراد و شرایط کار متفاوت است؛ برای تصمیم‌گیری، منابع و اطلاعات به‌روز رو هم بررسی کن.